Kamieniec Podolski

Jedną z najciekawszych atrakcji turystycznych Ukrainy jest Kamieniec Podolski (ukr. Kamjaneć-Podilśkyj). W historycznej stolicy Podola przyciąga uwagę słynna twierdza oraz Stare Miasto podzielone na dzielnice polską, ormiańską i ruską.

Niezwykłe wrażenie robi położenie Kamieńca: jar Smotrycza o skalnych ścianach sięgających kilkudziesięciu metrów wysokości otacza miasto tak, że rzeka zatacza niemal pełny krąg wokół centrum. Kamieniec Podolski należy do obwodu chmielnickiego.

Powstanie Kamieńca jest zagadką. Istnieją przypuszczenia, że został założony jako ormiańska faktoria handlowa, bo pierwsza wzmianka o mieście (z 1062 r.) pochodzi ze źródła ormiańskiego. W XII w. wchodził w skład księstwa halicko-wołyńskiego. W 1352 r. zdobył go Kazimierz Wielki i przekazał w lenno litewskim książętom Koriatowiczom.

Prawa miejskie miejscowość uzyskała w 1374 r.

W 1375 r. papież Grzegorz XI ustanowił tu katolicką diecezję podolską. W 1430 r. Kamieniec przyłączono do Polski. W latach 1434–1793 był stolicą województwa podolskiego. Rozwój miasta wiązał się z jego pozycją handlową (szlaki na Krym i Wołoszczyznę, zwolnienie od ceł, prawo składu) i militarną (od 1463 r. zamek rozbudowywano w potężną twierdzę).

Szczególną rolę odgrywali Ormianie, którzy w 1666 r. zawarli w Kamieńcu unię kościelną z katolikami.

W 1672 r. miasto zdobyli Turcy. Turecki zarządca Halil Pasza nakazał rozebrać budynki drewniane i zastąpić je murowanymi.

Wydarzenia 1672 r., które odbiły się szerokim echem w Polsce (aż po ekranizację Pana Wołodyjowskiego), rozpoczęły zbliżenie kozacko-tureckie. Nowy polityczny przywódca Kozaków po śmierci Chmielnickiego, Petro Doroszenko (1627–1698), miał podobno zachęcić tureckiego sułtana Mehmeda IV do uderzenia na Podole, co ten niebawem uczynił. Turcy przeprawili się przez Dniestr i spotkawszy się z oddziałami Doroszenki, podążyli pod mury Kamieńca.

Mieszkańcy zachowywali się zupełnie niefrasobliwie, targując się, kto poniesie koszty utrzymywania żołnierzy. Oblężenie rozpoczęło się 24 sierpnia. Oblegający mieli liczebną przewagę, na dodatek armaty stały bezużyteczne, bo tylko cztery osoby potrafiły je obsługiwać. Po trzech dniach część załogi twierdzy wywiesiła białą flagę. Na wieść o tym dowódca artylerii major Hekling (pierwowzór Ketlinga) wysadził w powietrze część zamku, grzebiąc pod gruzami siebie i 500 obrońców.

Następnego dnia przebywający przez całe oblężenie w twierdzy biskup kamieniecki winszował sułtanowi zwycięstwa, ubrany w kaftan przysłany mu przez wielkiego wezyra.

W 1699 r. Kamieniec powrócił do Polski. W 1790 r. zniesiono w mieście system samorządu etnicznego i ustanowiono jeden urząd dla wszystkich mieszkańców. Po II rozbiorze Polski w 1793 r. miejscowość znalazła się w zaborze rosyjskim.

W 1797 r. została stolicą guberni podolskiej. W 1812 r. zlikwidowano twierdzę. W II połowie XIX w. rozpoczęto rozbudowę miasta, przenosząc śródmieście ze starówki na tzw. Nowy Plan. Pod koniec XIX w. Żydzi stanowili 50% mieszkańców (przybyli tu bardzo późno, w XVIII i XIX w.), Ukraińcy i Rosjanie (urzędnicy guberni) około 35% (liczeni łącznie jako prawosławni). Resztę stanowili Polacy, Ormianie i Niemcy, ci ostatni w liczbie prawie 150.

W 1914 r. Kamieniec otrzymał połączenie kolejowe z Płoskirowem, a w 1916 r. z Łargą. Od czerwca do 16 listopada 1920 r. był tymczasową siedzibą rządu ukraińskiego S. Petlury i stolicą Ukraińskiej Republiki Ludowej. Ciekawe, że w tamtych dniach znów odegrał rolę ostatniego bastionu – tym razem ukraińskiej niepodległości. W latach 1920–1941 był stolicą obwodu podolskiego (tuż przed atakiem Niemiec przeniesiono ją do Płoskirowa).

Od 1996 r. miasto jest otoczone Parkiem Narodowym Miodoborów (Podilśki Towtry). Planuje się duże inwestycje w turystykę, aż do uczynienia z Kamieńca ukraińskiej atrakcji nr 3 (po Kijowie i Lwowie).